Դիպլոմային աշխատանք «Զբոսաշրջության հիմնախնդիրները Տավուշի մարզում»
Русский Язык 07.06.2022г. «Дружба и вражда»
Дружба и вражда – это два полюса человеческих отношений. И если дружба основана на доверии и взаимном уважении, то вражда порождена эмоциями ненависти и нетерпимости.
Дружба и вражда похожи на противостояние добра и зла.
Дружба – это помощь и поддержка близкого по духу человека, а вражда разрушает не только отношения людей, но и мир вокруг них.
Она является очень важной составляющей нашей жизни. Без друзей человек лишается общения, помощи и внимания. Каждый человек хочет иметь хороших и верных друзей, но не каждый умеет дружить без корыстных намерений.
Противоположным понятием дружбы является вражда. Вражда не приводит ни к чему хорошему, отделяет людей друг от друга и делает мир грубее и злее.
Между дружбой и враждой существует тонкая грань. Можно дружить годами и десятилетиями, а в один момент начать враждовать. Важно не нарушать баланс отношений и всегда стараться сохранять с людьми дружественный настрой.
Я радуюсь тому, что у меня есть верные друзья, с которыми я могу говорить о самом личном. Мне нравиться дружить и помогать людям.
С друзьями всегда весело, бескорыстная дружба помогает достигать поставленных целей, избавляться от депрессивных состояний.
Каждый человек в этом мире индивидуален, у каждого свои страдания и переживания, свои радости и предпочтения. Кто-то любит сказки Андерсона, а кто-то не может представить свою жизнь без ужастиков на ночь. Мы разные, и в этом наша сила. Никогда не будет человека, который абсолютно такой же, но будет тот, кто стерпит все ваши недостатки.
Вражда, как правило, приходит после дружбы. Это ужасное состояние, потому что оно разрушает не только нашего бывшего приятеля, но и нас самих.
Дружба – это одна из важнейших ценностей, и ее нужно беречь. Ведь в жизни человека бывают ситуации, в которых только самоотверженная помощь настоящего друга может спасти от беды и отчаяния.
Русский Язык 07.06.2022г. «Победа и поражение»
Каждый человек мечтает о победе. Кто – то мечтает победить собственную лень, кто – то мечтает победить соперника, кто – то, еще каким – то способом представляет себе победу.
Есть вещи и явления, ценность которых признавалась во все времена. Это любовь, верность, истина и, конечно, победа, которая привлекательна и желанна настолько, что человек ради нее может жертвовать многим, даже собственной жизнью.
Победа всегда связана с борьбой с внешним или внутренним противником, с преодолением трудностей, противоречий и решением проблем. Бороться со злодеями и чувствовать себя героем и победителем просто. Гораздо сложнее сражаться с внутренними врагами и побеждать собственную лень, трусость, нерешительность, эгоизм. И не всегда нам дано понять, что означают наши внутренние изменения – победу или поражение.
Победа делает человека счастливее и увереннее в себе. Она заставляет усерднее трудиться и верить в себя. Она учит нас тому, что нужно уметь воспринимать и поражение. Ведь легко завоевать победу один раз, очень трудно побеждать многократно.
Побеждать – это постоянно трудиться над собой. Добиваться поставленных целей, выполнять обещания данные в первую очередь себе.
Каждая победа важна, каждое поражение играет важную роль в нашей жизни. Конечно, хотелось бы, чтобы в жизни было больше побед, а поражения вообще не присутствовали, но такое в нашей жизни невозможно. На самом деле бояться поражений абсолютно не стоит, так как каждое поражение – это один шаг навстречу победе, каждое поражение – это попытка добиться успеха.
И победа, и поражение прекрасны. А разница между ними такая: пользу и радость от победы ты получаешь мгновенно, но плоды поражения часто оказываются ценнее, потому что ты помнишь их долгие годы и делаешь всё, чтобы в жизни было больше побед.
«Победа» – понятие многозначное и нередко субъективное. Несмотря на то, что победа часто требует жертв, и путь к ней тяжел, она всегда была, есть и будет одной из важнейших и желанных нравственных ценностей.
Побеждать – это быть успешным, удачливым и уверенным в себе.
Տարեկան հաշվետվություն 2022թ․
Ես՝ Մերի Պետրոսյանս, սովորում եմ Մխիթար Սեբաստացի կրթահամալիրի քոլեջի զբոսաշրջության բաժնում։
Ուսումնական տարին լի է եղել հանձնարարություններով։
Այս հղումների օգնությամբ կարող եք տեսնել իմ կատարած աշխատանքները՝
1․ Ռուսերեն լեզվից կատարել եմ այս աշխատանքները՝
6 гeниaльныx мыcлeй Apиcтoтeля, кoтopыe пpигoдятcя в coвpeмeннoй жизни
Проект регионы Армении կատարել եմ այս աշխատանքները՝
2. Անգլերեն լեզվից կատարել եմ այս աշխատանքները՝
3․Աշխարհագրությունից կատարել եմ այս աշխատանքները՝
ՀՀ- ի լճերը և արհեստական ջրամբարները
4. Զբոսաշրջության ռեսուրսներ առարկայից կատարել եմ այս աշխատանքները՝
Русский язык 19.5.2022г. 6 гeниaльныx мыcлeй Apиcтoтeля, кoтopыe пpигoдятcя в coвpeмeннoй жизни
«Из двух зoл выбиpaй мeньшee»
Удивитeльнo, нo нe тoлькo этa мыcль, нo и мнoгиe дpугиe из выcкaзывaний Apиcтoтeля aктуaльны пo ceй дeнь. Дaвaйтe пpoйдeмcя пo caмым интepecным из них.
1. Coзидaниe вaжнee нaкoпитeльcтвa
Apиcтoтeль гoвopил, чтo нacтoящий cмыcл жизни нe в тoм, чтoбы зapaбoтaть кaк мoжнo бoльшe и пpиoбpecти ceбe дopoгиe вeщи. Cмыcл в тoм, чтoбы пoлучaть удoвoльcтвиe oт тoгo, чeм ты зaнимaeшьcя. Мы пpихoдив в миp для пoлучeния пoзитивнoгo oпытa, a тaкжe для coздaния чeгo-тo пoлeзнoгo для будущeгo пoкoлeния. Нe фaкт, чтo вaши дoмa, мaшины и квapтиpы, ocтaвлeнныe дeтям, пpинecут им peaльную пoльзу. Нaкoплeния мoгут иcчeзнуть в мгнoвeниe oкa. A вoт знaния, oпыт, oткpытия, мудpocть, любoвь, cчacтьe — этo имeeт кудa бoльшую цeннocть.
2.Нe дeлaй дoбpa, ecли ждeшь oтвeтнoй peaкции
Кaк чacтo нaм былo oбиднo, кoгдa мы пoмoгaли людям, a oни в oтвeт плaтили нaм нeблaгoдapнocтью. Этo пpoиcхoдилo тoлькo пoтoму, чтo мы питaли лoжныe oжидaния пo пoвoду дpугих людeй, мы нe дeлaли им дoбpo бecкopыcтнo. Пo мнeнию жe Apиcтoтeля, нacтoящee ДOБPO дeлaeтcя oт чиcтoгo cepдцa, c пoлнoй caмooтдaчeй и иcкpeнним жeлaниeм чeлoвeку caмoгo хopoшeгo.
«Вeликoдушнoгo чeлoвeкa oтличaeт тo, чтo oн нe ищeт выгoды для ceбя, нo c гoтoвнocтью дeлaeт дoбpo дpугим» — гoвopил филocoф. A зaтeм дoбaвлял, чтo
cмыcл жизни кaждoгo — CЛУЖИТЬ ЛЮДЯМ И ДEЛAТЬ ДOБPO.
3.Нe cидитe бeз дeлa
«Жизнь тpeбуeт движeний», — cпpaвeдливo зaмeчaл вeликий филocoф, имeя ввиду нe тoлькo духoвнoe paзвитиe, нo и paзвитиe физичecкoe. Ужe в дpeвнocти Apиcтoтeль знaл, чтo здopoвый дух и яcныe мыcли мoгут жить тoлькo в здopoвoм кpeпкoм тeлe.
4.Избaвьтecь oт нeгaтивa
Cчacтьe — этo нe пocтoянныe удoвoльcтвия, пpaздники и oтдых. Cчacтьe — этo oтcутcтвиe в жизни нeпpиятных людeй, cитуaций и мыcлeй. Вeдь дaжe caмыe бoгaтыe люди, кoтopым вce пoзвoлeнo, cтpaдaют дeпpeccиeй. Oтcюдa и apиcтoтeлeьвcкaя фopмулa cчacтья: избaвьтecь oт вceгo, чтo дeлaeт вac нecчacтным, coздaйтe cвoю идeaльную жизнь бeз нeгaтивa!
5.Мopaль вaжнee умa
Этoт aфopизм гoвopит o тoм, чтo пpoгpecc чeлoвeчecтвa зaключaeтcя нe тoлькo в пoлучeнии и нaкoплeнии знaний, a в улучшeнии cвoeй души, ecли хoтитe. Чeм бoльшe будeт в людях милocepдия, cocтpaдaния, эмпaтии, тeм цивилизoвaннee будeт oбщecтвo.
6.Paвняйcя нa лучших
Пoмoгaть cлaбым, кaк нac учили в шкoлe, кoнeчнo, хopoшo, oднaкo, ecли вы хoтитe пo-нacтoящeму дocтичь нeбывaлых вepшин в кapьepe или бизнece, бepитe пpимep c тeх, ктo лучшe вac. Нe нужнo oглядывaтьcя пo cтopoнaм и oпacaтьcя ocуждeния oкpужaющих, нe бoйтecь вызвaть зaвиcть или oбиду у близких, paвняйтecь нa тeх, ктo лучшe, умнee и уcпeшнee вac. Этo cкaзaл Apиcтoтeль.
Ну и в зaключeнии, нaпoмним eщe oдну мудpую мыcль Apиcтoтeля, кoтopый гoвopил, чтo нaшe пoвeдeниe фopмиpуeт нaш хapaктep. Этo знaчит, чтo мы вceгдa мoжeм чтo-тo измeнить в cвoeм пoвeдeнии и жизни.
Русский язык С 28.03.-01.04
Урок 1
Классная работа
Задание 1 «Собери пословицу»
Что на уме, то и на языке.
Что посеешь, то и пожнёшь.
Чует кошка, чьё мясо съела.
Умел взять — умей отдать.
Красна птица перьем, а человек уменьем.
Кто за всё берётся, тому ничего не удаётся.
Расти большой, не будь лапшой.
2. Собери предложение
1. Мы, этот, отдохнуть, на, в, границу, год, за, решили, отправляемся, остаться, раз, мы, каждый, но, Армении.
Мы каждый год отправляемся отдохнуть за границу, но на этот раз мы решили остаться в Армении.
2. Татьяна, без, вдруг, неожиданно, вечером, погулять, зонта, и хлынул, вышла, дождь.
Татьяна вечером без зонта вышла погулять и вдруг неожиданно хлынул дождь.
3. В, жалили, где, отдыхал, неоднократно, я, бороться, которые, приходилось, меня, деревне, мне, всячески, с осами.
Я отдыхал в деревне, где мне всячески приходилось бороться с осами, которые меня неоднократно жалили.
3. Исправь в тексте ошибки
Ранний весенний порою нам пришлось пробератся по топким болотистым дорогам. Парывы свежево ветра разкачивали ветви большово дерева на поляни. Из чорного леса тянуло свежей начной сыростью слышался загадочный шопот. Мы свирнули с широкой дороги и поехали по аткосу. Вся месность порасла нискими кустами черёмухи. Взошол месяц и в чудесном фантастическом свете потануло всё: задумчивые тоненькие березки, зарасли камышей, шолковая трава. Но все же, по сравнению с душистой и туманной летней ночью, эта холодная весенния ноч была не так прекрастна. От лисициной норы даносился тихий шорох. Кроме журавлиного и лебидинова крика мы слышали неумалкаемое пение со всех сторон. В летнею ноч птичьих звуков в лесу меньше. Наше путешевствие завиршалось в тяжолом молчании.
Ранней весенней порою нам пришлось пробираться по топким болотистым дорогам. Порывы свежего ветра раскачивали ветви большого дерева на поляне. Из чёрного леса тянуло свежей ночной сыростью, слышался загадочный шёпот. Мы свернули с широкой дороги и поехали по откосу. Вся местность поросла низкими кустами черемухи. Взошёл месяц,и в чудесном фантастическом свете потонуло все: задумчивые тоненькие берёзки, заросли камышей, шёлковая трава. Но всё же,по сравнению с душистой и туманной летней ночью, эта холодная весенняя ночь была не так прекрасна. От лисьей норы доносился тихий шорох. Кроме журавлиного и лебединого крика, мы слышали неумолкаемое пение со всех сторон. В летнюю ночь птичьих звуков в лесу меньше. Наше путешествие завершилось в тяжёлом молчании.
Русский язык 27.03.2022г. Путешествия в жизни человека
Путешествия позволяют человеку развиваться, смотреть мир, открывать новые горизонты, вдохновляться. Всё это очень положительно влияет на отношение к себе, физическую форму и психологическое состояние. Помогает открыть в себе, расширить своё сознание, реализовать свои мечты. Кроме того, поездки раскрывают человека с новой стороны, о которой он может и не догадываться.
Путешествие должно стать неотъемлемой частью жизни каждого человека. В каждой поездке вы можете завести новые знакомства, новых друзей, партнеров по бизнесу.
Благодаря путешествиям вы растете, выходите на новый уровень своего личного развития. Во время путешествия можно получить не только эффект восстановления сил, а кое-что большее, полную перезагрузку своего мировосприятия, смену образа мышления, привычек и даже характера.
Кто-то путешествует для новых знакомств, кто-то хочет просто полежать у моря и ничего не делать, а другой наоборот активно гуляет по новым городам и улочкам с утра до ночи со списком достопримечательностей, кто-то изучает культуру, кто-то занимается шоппингом. Но если мы объединим все эти цели, то поймем что главной причиной путешествий является получение новых эмоций и вдохновения.
Путешествия расширяют кругозор — носят образовательный характер. Отправляясь в путешествия можно изучить флору, фауну и культуру и языки того места, куда совершается поездка.
Путешествия — источник эмоций и хорошего настроения.
Главная польза путешествий в том, что человек, покидая свою привычную среду обитания, теряет те факторы и их силу, которые ежедневно влияют на него.
Во время отпуска он начинает жизнь с чистого листа:
– просыпается и ложится в другое время
– питается по-другому
– регулярно наполняется новой информацией из брошюр, экскурсий, общения с незнакомцами, изучает карту, географию, другой язык
– начинает наслаждаться эстетической красотой архитектуры, природы, слушает новую музыку.
Понаблюдайте за собой, когда вы оказываетесь в новом для вас месте. Вы непременно заметите, что ваши мысли текут иначе. Вы расслаблены и думаете совсем не о тех вещах, о чем привыкли думать в суете будних дней. В процессе отдыха человек получает бесценный опыт, который перерастает в возможности развития в каждой из сфер его жизни. Мы мыслим иначе и впускаем в себя новый образ своего Я.
Путешествия улучшают эмоциональное здоровье
Поездки всегда расширяют кругозор и обогащают приятными впечатлениями, что напрямую влияет на эмоциональное здоровье и ощущение удовлетворенности жизнью.
Путешествия помогают обрести положительный жизненный настрой и рисовать в уме радостные перспективы.
Путешествие похоже на чтение книг, оно дает время, чтобы думать, мыслить, наблюдать и изучать новые вещи — культуру, пищу, историю.
Это также дает понимание происходящего в местах посещения и жизненный опыт. Путешествие дает вдохновение, чтобы жить лучше и творить.
Говорят, для счастья нужны всего 3 вещи:
– любовь
– интересная работа
– возможность путешествовать
И не обязательно ехать за границу. Выезжайте на выходных куда-то за город, смените картинку перед глазами, отключитесь от будних мыслей и сделайте полную перезагрузку своей головы.
Путешествия особенно важны для детей, ведь именно в раннем возрасте закладывается характер ребенка, когда он максимально любознателен, учится у родителей. Во время путешествий ребенок знакомится с миром, у него вырабатывается толерантность к другим народам, культурам, рассам. И ответственные родители это понимают, поэтому планируя отдых, составляют его таким образом, чтобы ребенок непосредственно принимал участие в этом.
Если ребенок вместе с родителями будет согласовывать план маршрута, выбирать из предлагаемой программы что ему было бы интереснее посмотреть, то таким образом у него вырабатывается ответственность за свой выбор, внимательность во время экскурсий. Скорее всего он будет заранее интересоваться тем местом, куда поедет, изучать географию, задавать вопросы про страну. Такая поездка для него станет осознанной, запоминающейся и максимально полезной.
Во время отдыха мы начинаем замечать то, что не замечали раннее, у нас появляются новые идеи, вдохновение, силы.
Задумайтесь в целом как вы можете использовать свой опыт из путешествий в жизни, чему можете научиться у других культур. Например, у испанцев и греков можно научиться правильно отдыхать. Да, отдыхать нужно еще и уметь. У греков есть такое правило не говорить о работе во время дружеских встреч, во время сиесты, на выходных. Если вы позвоните ему в нерабочее время по рабочим вопросам, пусть даже срочным, то это будет считаться дурным тоном.
У жителей северных стран Европы можно научиться пунктуальности, четкости и дисциплинированности. Если немец или голландец назначит вам время встречи в 16:12, то это значит не в 10 или 15 минут пятого, а именно в 12 минут пятого. Они привыкли строго планировать свой день и будут к вам более доброжелательны, если вы в свою очередь будете уважать их время, не задерживаться сами и не задерживать их.
Учите языки. Это станет огромным плюсом во время коммуникаций и взаимодействия с людьми, это позволит решать любой вопрос быстро и легко. Если у вас нет времени на курсы изучения языков дома, выберите себе тип отдыха, который позволит совместить приятное с полезным. На сегодня есть множество лагерей как для детей, так и для взрослых, где вы изучаете язык, при этом комуницируете с носителями языка и естественно эффект от такого рода обучения будут в многократно раз быстрее.
Если вы один раз съездили в Европу, второй раз лучше поехать в Азию, Африку или арабские страны. Такой контраст даст возможность прочувствовать насколько наш мир интересен и многогранен, насколько мы отличаемся друг от друга в менталитете, в культурных традициях, но при этом насколько мы все едины, когда речь идет о желаниях саморазвития, чувствах любви, доброты, милосердия.
Желаю Вам путешествий со смыслом и пользой для себя! Вдохновляйтесь и достигайте новых высот!
Աշխարհագրություն 18․03․2022թ․ Ինքնաստուգում
Հայաստանի քաղաքները
Նոր Հաճն – Կոտայքի մարզ
Եղվարդ – Կոտայքի մարզ
Այրում – Տավուշի մարզ
Ջերմուկ – Վայոց ձոր
Թալին – Շիրակի մարզ
Ծաղկաձոր – Կոտայքի մարզ
Արթիկ – Շիրակի մարզ
Վերին Շորժա – Գեղարքունիքի մարզ
Ոսկեպար – Տավուշի մարզ
Ձորագետ – Լոռու մարզ
Վեդի – Արարատի մարզ
Ստեփանավան – Լոռու մարզ
Շամշադին – Տավուշի մարզ
Երասխ – Արարատի մարզ
Ագարակ – Սյունիքի մարզ
Գետաշեն – Արմավիրի մարզ
Վարդենիս – Գեղարքունիքի մարզ
Ալագյազ – Արագածոտնի մարզ
Աշտարակ – Արագածոտնի մարզ
Ստեփանակերտ – Արցախի Հանրապետություն
Դիլիջան – Տավուշի մարզ
Գավառ – Կոտայքի մարզ
Եղեգնաձոր – Վայոց ձորի մարզ
Սպիտակ– Լոռու մարզ
Արտաշատ – Արարատի մարզ
Հայաստանի լեռները
Ջավախքի – Լոռու մարզ,Շիրակի մարզ
Երանոսի – Արարատի մարզ
Ծաղկունյաց – Արագածոտնի մարզ
Սևանի – Գեղարքունիքի մարզ
Միափորի – Տավուշի մարզ և Գեղարքունիքի մարզ
Բագուշատի – Սյունիքի մարզ
Կոտայքի – Կոտայքի մարզ
Աժդահակ – Կոտայքի մարզ և Գեղարքունիքի մարզ
Արտենի – Արագածոտնի մարզ
Թեժ լեռ – Տավուշի մարզ
Ծիլքար – Արագածոտնի մարզ և Լոռու մարզ
Վարդենիսի – Գեղարքունիքի մարզ
Մեղրիի – Սյունիքի մարզ
Իշխանաց լեռնագագաթ – Գեղարքունիքի մարզ և Տավուշի մարզ
Արմաղան – Գեղարքունիքի մարզ
Ոսկեպար – Տավուշի մարզ
Հայաստանի լճերը
Գոշի լիճ– Տավուշի մարզ
Սևանա լիճ – Գեղարքունիքի մարզ
Սև լիճ – Սյունիքի մարզ
Ռապի լիճ – Արագածոտնի մարզ
Պարզ լիճ – Տավուշի մարզ
Ակնա լիճ – Կոտայքի մարզ և Գեղարքունիքի մարզ
Այղր լիճ – Արմավիրի մարզ
Քարի լիճ – Արագածոտնի մարզ
Արփի լիճ – Շիրակի մարզ
Հայաստանի ջրամբարները
Ջողասի ջրամբար – Տավուշի մարզ
Կետչուտի ջրամբար – Վայոց Ձորի մարզ
Ախուրյանի ջրամբար – Շիրակի մարզ
Ազատի ջրամբար – Արարատի մարզ
Փամբակի ջրամբար – Շիրակի մարզ
Սպանդարյանի ջրամբար – Սյունիքի մարզ
Մանթաշի ջրամբար – Շիրակի մարզ
Ապարանի ջրամբար – Արագածոտնի մարզ
Հայաստանի գետերը
Քասախ – Արագածոտնի մարզ և Արմավիրի մարզ
Մարմարիկ – Կոտայքի մարզ
Գետիկ – Տավուշի մարզ և Գեղարքունիքի մարզ
Արփա – Վայոց Ձորի մարզ
Եղեգիս – Վայոց Ձորի մարզ
Մեծամոր – Արմավիրի մարզ
Արգիճի – Գեղարքունիքի մարզ
Որոտան – Սյունիքի մարզ
Փամբակ – Լոռու մարզ
Աղստև – Տավուշի մարզ և Լոռու մարզ
Գեղարոտ – Արագածոտնի մարզ
Ամբերդ – Արագածոտնի մարզ
Հայաստանի արգելոցներ
Շիկահորի արգելոց – Սյունիքի մարզ
Խոսրովի արգելոց – Արարատի մարզ
Զբոսաշրջային ռեսուրսներ 2 28․02․2022թ․ Տավուշի մարզի վանքեր
Խորանաշատի վանական համալիր
Երևանից 207կմ հեռավորության վրա, մարդկությունից ու աշխարհից կտրված, անտառներով շրջապատված մի հեռու անկյունում է գտնվում Խորանաշատը։
Երբեմնի վանական համալիրը, որ ունեցել է նույնիսկ իր համալսարանը, այժմ սահմանապահ զինվորի պես հսկում է հայոց աշխարհի սահմանները։ Մերձակա Չինարի և Այգեձոր գյուղերի համար ուխտատեղի դարձած վանքը, գտնվում է սահմանից մոտ 500 մ հեռավորության վրա։
Բնության հետ միաձուլված վանքը, որը կիսավեր վիճակում է, ամենևին էլ չի կորցում իր վեհությունը։
Չինարիից Խորանաշատ ճանապարհն անցնում է անտառածածկ արահետով։
Վերևում խոյանում է դարերի լուռ վկան՝ Խորանաշատը։
Վանքը հիմնադրվել է 13-րդ դարի առաջին կեսին։
Խորանաշատ է կոչվել տասը խորան ունենալու համար։ Վանքի հիմանդիրն է Վանական վարդապետը, ով եղել է Մխիթար Գոշի աշակերտը։ Վանքը հիմնադրվել է Վահրամյանների իշխանական տան ներկայացուցիչ Վահրամ Բ Գագեցու հովանավորությամբ։ Այժմ պահպանվել են Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, Գավիթը, Սուրբ Կիրակի գմբեթավոր մատուռի մնացորդները, պարսպի հատվածները և գերեզմանտունը։
Վանքի գլխավոր՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, գմբեթավոր դահլիճ տիպի եկեղեցի է։ Բեմի աջ և ձախ կողմերում ունի չորս խորան, չորսն էլ՝ նախագավթում են։
Գավիթը պատկանում է քառասյուն կենտրոնակազմ գավիթների տիպին։ Հարավային պատին կա արևային ժամացույց։
Սուրբ Կիրակի մատուռը գտնվում է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու հարավային կողմում։
Վանքից արևելք պահպանվել է ևս մեկ մատուռի մնացորդ, որը կոչվում է Սուրբ Ճգնավոր։
Հաղարծնի վանական համալիր
Հաղարծին վանական համալիրը տեղակայված է Տավուշի մարզում, Դիլիջան քաղաքից մոտ 18 կմ հեռավորության վրա։
Մի գեղեցիկ ավանդություն կա հյուսված վանքի անվան ծագումնաբանության հետ կապված, ըստ որի վանքի բացման և օծման արարողությունների ժամանակ մի արծիվ է ճախրել գլխավոր եկեղեցու գմբեթի վերևում, ինչն էլ առիթ է հանդիսացել անվանել սրբատեղին խաղացող (կամ ճախրող) արծվի վանք («հաղ» նշանակում է «խաղ»):
Այտեղից էլ առաջացել է Հաղարծին բառը։
Հաղարծին վանական համալիրը կառուցվել է 10-13-րդ դդ: Ծաղկում է ապրել 12-րդ դարի վերջին 13-րդ դարի սկզբին՝ Խաչատուր Տարոնացու առաջնորդության ժամանակ:
Որպես ուսումնագիտական կենտրոն հիշատակվում է 13-րդ դարի առաջատար մշակութային կենտրոնների շարքում։
Հաղարծնի համալիրի կազմում են երեք եկեղեցի, երկու գավիթ (մեկը՝ ավերված), սեղանատուն, աղոթարաններ, խաչքարեր: Վանքի տարածքում, հուշարձանների գլխավոր խմբից արևելք, ժայռալանջին աղոթարաններ են, գեղաքանդակ խաչքարեր։
Հաղարծնում գտնված բրոնզաձույլ կաթսան (350 կգ, այժմ ՀՊՊԹ-ում է) գեղարվեստական մետաղագործության բարձրարվեստ նմուշներից է․ շուրթի պսակի փորագրությունը նշում է պատրաստման տարեթիվը՝ 1232, չորս կանթերն առյուծների արձանիկներ են, ոտքերը նույնպես զարդարված են գեղարվեստորեն:
Համահայկական հիմնադրամը ներկայումս վերականգնում է Հաղարծնի վանական համալիրը` Սուլթան բեն Մոհամմադ ալ Քասիմի շեյխի աջակցությամբ:
Մաթոսավանք
Գտնվում է Դիլիջան քաղաքից 3,5 կմ դեպի հյուսիսարևմուտք, Բլդան գետի աջափնյա անտառածածկ սարահարթի վրա, Ջուխտակ վանքի դիմացի լեռնալանջին: Միջնադարյան հուշարձանախումբը բաղկացած է իրար կից երեք կառույցներից` եկեղեցուց, գավթից և գրատնից: Հուշարձանախմբից հարավարևելք տարածված է միջնադարյան գերեզմանոցը` անմշակ տապանաքարերով և խաչքարի պատվանդաններով:
Ս. Աստվածածին եկեղեցի – ըստ արևմտյան մուտքի ճակատակալ քարի շինարարական արձանագրության, եկեղեցին կառուցել է Հորդանանը` 1247 թ.: Փոքր չափերի թաղածածկ կառույց է, կիսամշակ, խոշոր քարերով շարված: Միակ մուտքը արևմտյան կողմից է: Մուտքի երկու կողմերում ագուցված են քանդակազարդ խաչքարեր և ձևավոր բեկորներ:
Կոչվել է նաև Պղնձահանքի Ս. Աստվածածին եկեղեցի:
Եկեղեցու հյուսիսային պատի տակ տեղադրված է 1251 թ. արձանագրությամբ գեղաքանդակ մեծ խաչքար:
Գավիթ – կից է եկեղեցուն արևմուտքից: Մուտքը հյուսիսային կողմից է: Ունի քառակուսի հատակագիծ: Թաղածածկ շինություն է, կառուցված է տարբեր մեծության կիսամշակ քարերով: Ներսից սվաղված է կրաշաղախով: Արևմտյան պատի մեջ բացված է նեղ լուսամուտ: Կառուցման ժամանակը անհայտ է: Գավթի հատակին կան մի քանի անմշակ և անարձանագիր տապանաքարեր:
Գրատուն – կից է գավթին հյուսիսից և նրան միացած է լայն բացվածքով: Թաղակապ, փոքր շինություն է` կառուցված խոշոր հարթ քարերով: Ունի նաև առանձին մուտք արևելյան կողմից: Լուսամուտները բացված են հարավային պատի մեջ:
Վանքը վթարային և անմխիթար վիճակում է. քանդված են եկեղեցու պատերը, գավթի տանիքը, վնասված են մուտքերը, ավերված է գրատան գմբեթը:
Աշխարհագրություն 28․02․2022թ․ ՀՀ- ի լճերը և արհեստական ջրամբարները
Լճերը
1. Մեծ Ալ լիճը, որը գտնվում է Սյունիքի բարձրավանդակում։
2. Ալագյոլ լիճը, որը գտնվում է Վարդենիսի լեռնանցքում։
3. Ակնալիճը, որը գտնվում է Գեղարքունիքի մարզում ` Գեղամա լեռնաշղթայի վրա։
4. Այղր լիճը, որը գտնվում է Արարատյան դաշտում։
5. Արփի լիճը, որը գտնվում է Շիրակի մարզում ` Աշոցքի սարահարթում։
6. Սև լիճը, որը գտնվում է Սյունիքի մարզում։
7. Կապուտան լիճը, որը գտնվում է
8. Պարզ լիճը, որը գտնվում է Տավուշի մարզում։
9. Սևանա լիճը, որը գտնվում է Գեղարքունիքի մարզում։
10. Գոշի լիճը, որը գտնվում է Տավուշի մարզում ` Գոշավանքում։
11. Քարի լիճը, որը գտնվում է Արագածոտնի մարզում։
12. Վարդաբլուրների լիճը, որը գտնվում է Լոռու մարզում։
13. Ազատան լիճը, որը գտնվում է Արագածոտնի մարզում ` Ազատան գյուղի մոտ։
14. Խանչալի լիճը, որը գտնվում է Ախալքալաքի սարահարթում։
15. Խոզապի լիճը, որը գտնվում է Ախալքալաքի սարահարթում։
16. Մադաթափասի լիճը, որը գտնվում է Ախալքալաքի սարահարթում։
Արհեստական ջրամբարները`
1. Սպանդարյանի ջրամբարը, որը գտնվում է Սյունիքի մարզում ` Որոտան գետի վրա։
2. Թոլորսի ջրամբարը, որը գտնվում է Սյունիքի մարզում ` Սիսիան քաղաքի մոտ։
3. Ապարանի ջրամբարը, որը գտնվում է Արագածոտնի մարզում ` Քասաղ և Եղիպատրուշ գյուղերի կենտրոնական հատվածում։
4. Ազատի ջրամբարը, որը գտնվում է Արարատի մարզում ` Լանջազատ գյուղում։
5. Ջողազի ջրամբարը, որը գտնվում է Տավուշի մարզում։ Այն սահմանային ջրամբար է։
6. Հերհերի ջրամբարը, որը գտնվում է Վայոց ձորի մարզում։ Այն գտնվում է ծովի մակարդակից 1403 մ բարձրության վրա։
7. Կեչուտի ջրամբարը, որը գտնվում է Վայոց ձորի մարզում ` Ջերմուկ քաղաքի մոտ։ Այն կառուցվել է Արփա գետի վրա։
8. Կաղնուտի ջրամբարը, որը գտնվում է Շիրակի մարզում։
9. Մարմարիկի ջրամբարը, որը գտնվում է Կոտայքի մարզում։ Այն կառուցվել է Մարմարիկ գետի վրա։
10. Շամբիի ջրամբարը, որը գտնվում է Սյունիքի մարզում։ Այն կառուցվել է Որոտան գետի վրա։
11. Հախումի ջրամբարը, որը գտնվում է Տավուշի մարզում ` Պառավաքար գյուղում։
12. Ախուրյանի ջրամբարը, որը գտնվում է Շիրակի մարզում։ Այն սահմանային ջրամբար է։
Մերի Պետրոսյան 